نگرفتید. نکات دیگر: 1)      کسره ی بین دو واژه(= نقش نمای اضافه= - یک تکواژ است. کار مفید: کار/  - / مفید/ 2)      شناسه های فعل ها: (م/ی/ - د/ یم/ ید/ - ند/) چه مذکور باشند چه نباشند، تکواژند. به بیان دیگر برخی از فعل ها مثل(سوم شخص مفرد فعل های ماضی(به جز ماضی التزامی: نوشته باشد)، فعل های امر مفرد، و سه فعل "است، هست، نیست" شناسه ندارند، اما شناسه ی محذوف آن ها به عنوان تکواژ صفر Ø در شمارش تعداد تکواژها یک تکواژ شمرده می شود. درواقع ما هرگز فعل یک تکواژی نداریم و حداقل تکواژهای یک فعل، دو تا است. بن فعل+ شناسه(چه محذوف و چه مذکور)     می نوشت: می/ نوشت/Ø/ : سوم شخص مفرد ماضی استمراری"او" می باشد. نمی رفته است: ن/ می/ رفت/ -ه/ است/Ø/ 3)      بن های ماضی و مضارع فعل ها، تکواژ آزاد محسوب می شوند. دانا: دان(آزاد)/ ا/(وابسته) خداشناس: خدا(آزاد)/ شناس(آزاد)/ 4)      علامت های جمع هم یک تکواژاند. کتاب ها: کتاب/ ها/، دانشمندان: دان/ - ش/ مند/ ان/ 5)      کسره ی زیر کلمات (برای ، از برای ، بهر ، بدون...) که واج - در این گونه حروف اضافه متعلق به خود واژه ها هستند و نقش نمای اضافه نیستند، یک تکواژ جدا محسوب نمی شوند. از بهر: /از/ بهر/ ، بدون: /بدون/ 6)      صامت های میانجی تکواژ به حساب نمی آیند. می گویم: می/گو/-م/ (صامت میانجی "ی" قبل از "م" صامت میانجی است و مستقلا یک تکواژ محسوب نمی شود.)، دانایان: دان/ا/ان/ ("ی" صامت میانجی است) ، هفتگی: هفت/ -ه/ ی/ ("گ" صامت میانجی است) واژه: از یک یا چند تکواژ ساخته شده است و معنای مستقل (مثل: قلم، دانشمند، نمی نوشت) یا غیر مستقلی(مثل: از، در، که، با، تا، را) دارد. یا در ساختار جمله مفهوم پیدا می کند. مثل: نقش نمای اضافه( - )، حروف پیوند "و" و "ی" اسنادی در "تویی" (تو هستی). 1)      نقش نمای اضافه یک واژه محسوب می شود. دانش آموزهوشمند: دانش آموز/ - / هوشمند/ 2)      علامت های جمع و شناسه ها ی فعل واژه محسوب نمی شوند. فعل ها کلا یک واژه اند. کلمات همراه با جمع شان هم یک واژه اند. کتاب ها: کتاب ها/  ، شهیدان : شهیدان/ ،  رفته بود: رفته بود/ 3)      حرف ربط و حروف اضافه خود یک واژه اند: من دیروز یکی از دوستانم را در خیابان دیدم. من/دیروز/یکی/از/دوستانم/ را/دیدم/ ·         حالا به مثالمون بر می گردیم: در عبارت" شاعر زمان ما قبل از آن که به زندگی بیندیشد به این می اندیشد که در تاریخ ادبیات آیا کدام تجربه را به نام او خواهند نوشت." چند واژه و چند تکواژ وجود دارد؟ متنتون رو خیلی خوب بخونید. برای مثال در این مثال تاریخ ادبیات را به دو شکل می شود خواند. یکی بدون نقش نمای اضافه و دیگری با آن. اما دراین جا با نقش نما را در نظر گرفته اند. تکواژ: شاعر/-/ زمان/-/ما/قبل/از/آن/که/به/زنده/ی/ب(ی)/اندیش/-د/ به/این/می/  اندیش/-د/که/در/تاریخ/-/ادب/ی/ات/ آیا/کدام/تجربه/را/به/نام/-/او/خواه/-ند/نوشت (38 تکواژ) واژه: شاعر/-/ زمان/ -/ ما/ قبل/ از/ آن/ که/ به/ زندگی/ بیندیشد/ به/ این/ می اندیشد/ که/ در/ تاریخ/-/ ادبیات/ آیا/ کدام/ تجربه/ را/ به/ نام/ -/ او/ خواهند نوشت. (29 واژه) ·         "در شعر"باغ من" شاعر به توصیف پاییز می پردازد و پاییز را نه فصل بی حاصلی و خشکی و نازیبایی، که مظهر زیبایی و پادشاه فصل ها می داند." چند واژه و چند تکواژ وجود دارد؟ تکواژ: در/ شعر/-/باغ/ -/ من/ شاعر/ به/ توصیف/-/ پاییز/ می/ پرداز/ -د/ و/ پاییز/ را/ نه/ فصل/ -/ بی/ حاصل/ی/ و/ خشک/ی/ و/ نا/ زیب/ا/ یی/ که/ مظهر/ -/ زیب/ ا/ یی/ و/ پادشاه/ -/ فصل/ ها/ می/ دان/ -د/ (45 تکواژ) واژه: در/ شعر/-/ باغ/ -/ من/ شاعر/به/ توصیف/-/ پاییز/ می پردازد/ و/ پاییز/ را/ نه/ فصل/-/ بی حاصلی/ و/ خشکی/ و/ نازیبایی/ که/ مظهر/-/ زیبایی/ و/ پادشاه/ -/ فصل ها/ می داند/ (32 واژه) تک‌واژ از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد کوچک‌ترین یکای (واحد) زبان که دارای نقش دستوری و معنایی مستقل می‌باشد تکواژ یا علامت[۱][۲] نام دارد. هجاها و طول آنها نمی‌توانند برای بازشناختن تکواژها ابزار سودمندی باشند. معیار و سنجهٔ بنیادین این است که تکواژ را نمی‌توان به یکاهای دستوری کوچک‌تر بخش کرد. تکواژها از به هم پیوستن واج‌ها تشکیل می‌شوند و تکواژها را نمی‌توان به واحدهای دستوری کوچک‌تر بخش کرد. تکواژها را به دو دسته بخش می‌کنند: تکواژ آزاد و تکواژ وابسته در دانش زبان‌شناسی تکواژها را معمولاً میان دوابرو قرار می‌دهند. مانند: {کن}، {من} شمار تکواژهای یک زبان خیلی بیشتر از شمار واج‌های آن است. محتویات   [نهفتن]  ·         ۱ تکواژ آزاد ·         ۲ تکواژ وابسته ·         ۳ جستارهای وابسته ·         ۴ منابع تکواژ آزاد [ویرایش] به تکواژی می‌گویند که به تنهایی و به صورت مستقل در جمله به کار رود. تک‌واژ آزاد خود به دو بخش تقسیم می‌شود: §         تکواژ ازاد دستوری: تکواژهایی را گویند که معنی مستقلی ندارند؛ اما در ساخت دستوری جمله به صورت مستقل به کار می روند. مانند: به ، از ، در ، برای ، با ، را و... §         تکواژ آزاد قاموسی (واژگانی): تکواژی است که دارای معنی مستقل است و در فرهنگ لغت برای آن معنی مشخصی می‌توان یافت. مانند: ابر ، ماه ، دست ، اسب و... تکواژ وابسته [ویرایش] به تکواژی می‌گویند که کاربرد و معنای مستقل در جمله ندارد و بر دو نوع است: §         تکواژ وابسته‌ی تصریفی: تکواژهایی را گویند که واژه ی تازه ای نمی سازند؛ بلکه حالت واژه را تغییر داده و آن را برای قرار گرفتن در جمله تغییر می‌دهد. مانند: «ان» در درختان ، «ها» در گیاهان ، «تر» در سریع‌تر و... §         تکواژ وابسته‌ی اشتقاقی: تکواژهایی را گویند که باعث ایجاد واژه‌ای جدید با معنایی مستقل می‌گردند. مانند: «- َک» در اتاقک ، «ار» در رفتار ، «چه» در بازیچه و... §         ژ ( morpheme )   §                                                                                                    §         ـ نام هاي ديگر : واژك ، ساخت واژه ، سازه . §         ـ تكواژ به عنوان عنصر ساختماني كلمه ، كوچك ترين واحد ( سازه ) معني دار زبان است كه قابل تجزيه به واحد هاي معنادار كوچك تر نباشد. §         ـ تكواژ ممكن است از يك يا چند « واج » ساخته شده باشد ؛ مثال : كتابي «كتاب» (چند واجي) + «ي» (يك واجي) §         ـ بعضي تكواژها تجلّي آوايي ندارند كه به آن ها تكواژ صفر مي گويند ؛ علي رفت : علي + رفت + Ø ( شناسه ي سوم شخص مفرد ماضي ) §         ـ تكواژ صفر را با علامت ( 0 ) هم نشان مي دهند : تكاليف + را + بـ + نويس + 0 §         ـ تعداد تكواژها در زبان ، بر خلاف واج  ، نامحدود است و اين يكي از تفاوت هاي واج و تكواژ است . §           §         انواع تکواژ : آزاد ، وابسته §            §             ۱- تکواژ آزاد : تكواژي است كه مي تواند بي همراهي تكواژي ديگر در جمله ظاهر شود و معناي §                                  مستقلي داشته باشد و بر دو نوع است : قاموسی ، دستوری §                               آزاد قاموسی :۱- تكواژي كه ممكن است به تنهايي به صورت واژه ي ساده به كار رود §                                                        يا پايه ي واژه را در واژه هاي فعل يا غير فعل تشكيل دهد : سيم ، §                                                        ساز ، آ ( در « مي آيم » ) §                                                      ۲- تكواژهاي واژگاني فهرستي باز را تشكيل مي دهند ، زيرا امكان §                                                         كاستن يا افزودن آن ها وجود دارد . §                                                      ۳- انواع : پايه ي فعل ، اسم ، صفت ، قيد . §           §                              آزاددستوري : ۱- تكواژهايي كه به صورت واژه به كار مي روند امّا تعداد آن ها محدود و §                                                        مشخّص است و معني ، نقش يا رابطه ي دستوري خاصّي را نشان §                                                        مي دهند . §                                                      ۲- انواع : §                                                             ۱- ضماير ( من ، تو ، او، ما ، شما ، آن ها ، خود ، ... ) §                                                             ۲- حروف اضافه ( از ، به ، براي ،  جز ، با ، بر ، بي ،  ... ) §                                                             ۳- حروف ربط ( و ، ولي ، امّا ، يا ، كه ، زيرا ، ... ) §                                                             ۴- حروف ندا ( اي ، يا ، ايا ، ا ،... ) . §                                                             ۵- نقش نمای اضافه ( ــِــ ) §                              نکته :معمولاً تکواژها کمتر از دو واج نیستند امّا تکواژهایی هستند که هم یک واج ،هم §                                       یک تکواژ و هم یک واژه اند : §                                       ۱- نقش نمای اضافه و وصفی: هوایِ بهار  ، هوایِ بهاری §                                       ۲- حرف هم پایه ساز و هرگاه به صورت ـُـ تلفّظ شود: کتابُ دفتر §                                       ۳- نقش نمای منادای ا: احمدا §                                       ۴- فعل پی بستی ی : چطوری؟( این مورد علاوه بر واج ، تکواژ ، واژه ، گروه هم هست .) §           §              ۲- تکواژ وابسته : 1- تكواژي است كه نمي تواند به تنهايي در جمله ظاهر شود بلكه حتماً بايد به §                                             يك یاچند تكواژ ديگر بپيوندد و بر دو نوع است : ۱- اشتقاقی ، ۲- تصریفی §           §                           وند اشتقاقی:۱- تكواژ هايي كه تنها به عنوان پيشوند يا پسوند يا ميانوند به همراه پايه §                                                   ي واژگاني فعل یا غير فعل به كار مي روند و از اين راه ، معمولاً ، واژه ي §                                                   جديدي پديد مي آورند ؛ مثل « مند » در « سالمند » كه معناي سال را §                                                   عوض كرده است .                                  §                                                ۲- تعداد اين تكواژ ها زياد است بنابراين بهتر است وند هاي تصريفي را §                                                    بشناسيم و  هر وندي كه تصريفي نبود آن را اشتقاقي به شمار آوريم . §                                                ۳- انواع : §                                                     ۱- مقوله ساز : مرد + انه : مردانه (كه نوع كلمه را تغيير مي دهد و §                                                                            بيشتر  پسوندند.) §                                                      ۲- واژه ساز : گندم + زار: گندم زار §                               وند تصریفی : ۱-  تكواژهايي كه تأثيري در نوع ساختمان كلمه ندارند فقط موقعيت §                                                         كلمه را در جمله تغيير مي دهند . §                                                      ۲- انواع : §                                                              ۱- نشانه هاي جمع : ها ، ان ، ون ، ين ، ات : كتاب ها §                                                              ۲- « ي » نكره : كتابــی §                                                              ۳- « تر » و « ترين » در قيد و صفت :  شجاعانه تر       §                                                              ۴- « مي » ، « بـِ » ، « نـ ِ » ، « نـَ » ، « ـه » در افعال : بـِروم §                                                              ۵- نشانه هاي ماضي « د » ، « يد » ، « ت » ، « اد » : خريد §                                                              ۶- شناسه ها « ـَ م ، ي ،0 / ـَ د ، يم ، يد ، ـَ ند » : خريدي §           §                       §         ـ به تكواژ هاي اشتقاقي و تصريفي تكواژهاي دستوري نيز مي گويند و بر همين اساس گروهي از زبانشناسان به بيش از دونوع تكواژ اعتـــقادي ندارند و كل تكواژ ها را به دو نوع  آزاد و دستوري مي نامند . به عبارت ديگر تكواژهاي نامحدود را تكواژ هاي قاموسي و تكواژهاي محدود را دستوري مي دانند .نكته ي قابل ذكر اين كه تكواژهاي قاموسي اگرچه نامحدودند و در اصطلاح فهرستي باز دارند امّا بسامد آن ها در زبان خيلي كمتر از تكواژهاي دستوري است به عنوان مثال تكواژ قاموسي « سنگ » را چقدر در طول روز استفاده مي كنيم امّا در مقايسه ، چقدر از تكواژ دستوري « از » استفاده مي شود . §           §          تكواژ گسسته §          تكواژهايي كه جدا ازهم به نظر مي رسند امّا در اصل يكي بيشتر نيستند مثلاً در اين جمله : چه هوايي ! كه « چه ... ي » در مجموع يك تكواژ بيشتر نيست يا در اين عبارت : هر كتابي . « هر ... ي » يك تكواژ است . §           §         آميزه §         گاهي اوقات خصوصيات صرفي و نحوي بعضي تكواژها به گونه اي با هم مي آميزند كه مرز آن ها قابل تشخيص نيست به اين گونه تكواژها    « آميزه » مي گويند ؛ به عنوان مثال « را » در اين جمله : كتاب را خواندم .كه از نظر صرفي نشانه ي معرفه است و از نظر نحوي نشانه ي مفعول. §           §          تكواژ دستوري اختياري و تكواژ اجباري §         تكواژ اختياري تكواژي است كه حذف آن تغييري در ساخت نحوي و معنايي جمله  نمي دهد ؛ مثلاً در اين جمله : من رفتم . اگر « من » حذف شود جمله از نظر نحوي و معنايي هيچ تغييري نمي كند يا در اين جمله : مطلبي را خواندم . كه مي توان « را » را حذف كرد : مطلبي خواندم . §         امّا تكواژ اجباري قابل حذف نيست ؛ مثل شناسه ها در فعل : «  من رفتم » را نمي توان گفت : من رفت . §           §         واژه بست ( تكواژ آزاد استثنايي )   §         ـ واژه بست ها نوعي از تكواژهاي دستوري هستند كه داراي ويژگي هاي زيرند : §           §                  ويژگي ها :۱- به دنبال واژه مي چسبند امّا جزيي از آن واژه به شمار نمي آيند . ( دليل نام §                                       گذاري آن ، همين است .) §                                   ۲- به ساخت يا رابطه ي دستوري خاصي اشاره مي كنند . §                                   ۳- از لحاظ آوايي تكيه ي اصلي بر آن ها ظاهر نمي شود . §                   انواع: §                          ۱- نقش نماي اضافه « ـِ » : هواي ِ پاييز . §                          ۲- نقش نماي وصفي « ـِ » : هواي ِ تميز . §                          ۳- فعل هاي پي بستي « ـَ م ، ـ ي ، يم ، ـ يد ، ـَ ند » : خوبــَم . §                          ۴- ضماير متّصل « ـَ م ، ـَ ت ، ـَ ش ، ـِ مان ، ـِ تان ، ـِ شان » : كتابــِمان ، برايــَت ، ازَش . §                          ۵- حرف عطف « ـُ » : كتاب و دفتر . §                          ۶- علامت ندا « ا » : حافظـا . §                          ۷- نشانه ي معرفه « ـِ ش » : محلـش خوب است . §         ـ به واژه بست « تكواژ آزاد استثنايي » هم مي گويند ؛ زيرا تكواژ آزاد بايد به گونه اي باشد كه خودش به تنهايي كاربرد داشته باشد و از همين رو آن را « مستقل » مي نامند ؛ امّا واژه بست ها همان طور كه ديديم كاربرد مستقل ندارند .  §           §          چسبانه ( پي واژه ) §         هرگاه تكواژ وابسته اشتقاقی فقط از يك واج پديد آيد و به آخر كلمه بچسبد آن را چسبانه مي نامند و از آن جايي كه اين تكواژ ها در آخر كلمه مي آيند به آن پي واژه نيز مي گويند ؛ §             مثال : §                    ۱- تخت + ـه : تخته §                    ۲- رنگ + ي : رنگي     §                    ۳- اخم + و : اخمو  .